TREŚĆ NAUKI

Obejmuje ona swą treścią nauki o barwach i ich prak­tyczne zastosowanie. Autor wykazruje, że barwy biorą udział w wywoływaniu emocji, są powodem napięć lub odprężenia, apatii lub poczucia energii, wesołości lub przygnębienia. Działalność w kierunku przystosowania stanowiska roboczego do potrzeb człowieka powinna uwzględniać pełniej również barwy jako ważny czyn­nik dobrego samopoczucia pracownika.Innym istotnym elementem dostosowania warunków pracy do potrzeb człowieka jest właściwe projek­towanie stosunków przestrzennych na stanowisku roboczym. Struktura przestrzenna miejsca- pracy to również potencjalne źródło obciążenia pracow­nika. Współczesna technika pracy produkcyjnej, jej warunki i organizacja zmniejszają dziś znacznie-pracę dynamiczną, a zwiększają pracę statyczną, która wy­maga innych norm powierzchni pracy, innego rozmieszczenia obsługiwanych urządzeń, innych kształtów sie­dzenia.

LICZNE WSKAZANIA

Objawy te ustępowały po opuszczeniu poko­ju. Powołując się na opracowania naukowe uzasadnia­jące psychologicznie wpływ barwy na samopoczucie człowieka, zażądali przemalowania ścian. Rzeczywiście po pomalowaniu pomieszczenia na słonecznokremową barwę, poprzednio odczuwane objawy nie występo­wały. Tak więc pozornie obojętna barwa ścian może być obciążeniem psychicznym. Mimo licznych wskazań praktycznych, jakie wynika­ją z badań nad zastosowaniem barw do stwarzania od­powiedniego klimatu psychologicznego, nie zawsze wy­korzystuje się te wskazówki w miejscu pracy, na sta­nowiskach roboczych, w pomieszczeniach przeznaczo­nych do wypoczynku. Obszerną wiedzę o barwach za­wiera książka Zeugnera pt. „Barwa i człowiek” (1965).

WERYFIKACJA WYNIKÓW

Mimo że nie zweryfikowano jeszcze w pełni wszy­stkich uzyskanych wyników badań, coraz powszechniej przypisuje się im właściwości pobudzania lub uspoka­jania, oraz właściwości wywoływania określonych złu­dzeń fizycznych. Polegają one na tym, że odczuwamy pozorne „ocieplenie” – wnętrz pomalowanych na kolor czerwony, pomarańczowy lub żółty, a „ochłodzenie” przy barwach niebieskich, zielonych lub fioletowych. Barwy mogą również wizualnie „powiększać” lub „zmniejszać” pomieszczenia. Mechanizmy tych zjawisk nie zostały w pełni wyjaśnione.Wiele osób zna z własnego doświadczenia przeżycia związane z barwami. Pracując np. w pokoju pomalowanym na brudnozielono-oliwkowy kolor, już po 2—3 godzinach pracownicy stwierdzali występujące u nich znużenie, obniżenie nastroju, apatię, niechęć do kon­centracji.

Z PSYCHOLOGICZNEGO PUNKTU

Zagadnieniem ważnym z psychologicznego punktu widzenia jest oświetlenie i barwy w obrębie stanowis­ka pracy. Liczne badania określiły współzależność mię­dzy oświetleniem i doborem barw a wydajnością pra­cy i samopoczuciem pracownika. Oświetlenie jest jed­nym z najważniejszych fizycznych parametrów środo­wiska, ponieważ warunkuje ono czynności narządu wzroku, który odgrywa nadrzędną rolę w stosunku do innych receptorów dostarczających człowiekowi infor­macji. W ocenie psychologów informacje o zachodzą­cych w otoczeniu zmianach, uzyskiwane za pomocą wzroku, stanowią co najmniej 40°/o wszystkich infor­macji dostarczanych przez zmysły do kory mózgowej. Zagadnienie wykorzystania barw i ich wpływu na człowieka od dawna interesuje psycholo­gię.

WPŁYW ZANIEDBAŃ

Te zaniedbania mają negatywny wpływ na pracownika i na proces produkcji. Efektem niewłaściwie zorganizowanego stanowiska pracy są nieprawidłowe postawy ciała, niezgodne z ana­tomią i fizjologią człowieka, jest narażenie na urazy lub poważne wypadki. Niewłaściwie zorganizowane sta­nowisko pracy, jako źródło obciążenia psychicznego, zmusza między innymi człowieka do stałej czujności, trwałej koncentracji uwagi, niewłaściwych ruchów oraz natężenia wzroku przy słabym lub nieprawidłowym oświetleniu. Powoduje to ujemne skutki w postaci zmę­czenia, obniżenia sprawności, spadku wydajności i ja­kości pracy, schorzeń, stanów nerwicowych.

POWSTAJĄCE OBAWY

Powstają one wtedy, kiedy pracownik wiedząc, że może być narażony na ujemny wpływ jakiegoś czynnika, w przypadku wystąpienia schorzeń u kilku osób, jest przekonany, że one występują również u niego. Psy­choza taka charakteryzuje się urojonymi objawami chorobowymi, które nie znajdują obiektywnego po­twierdzenia w analizach lekarskich. Inną grupą czynników, które mogą stanowić źródło obciążenia psychicznego człowieka, jest stanowis­ko pracy. Obciążenie to może być wynikiem niedo­statecznego uwzględnienia możliwości i potrzeb czło­wieka przy opracowywaniu konstrukcji i projektów maszyn, urządzeń, narzędzi, pomieszczeń, niedostrzega­nia przez konstruktorów barier psychologicznych, które nie są możliwe do przekroczenia przez człowieka.

TYPOWE ZAGROŻENIA

Zagadnienie typowych zagrożeń zawodo­wych jest przez medycynę coraz wnikliwiej analizo­wane, w wyniku czego opracowuje się metody ich oce­ny i zwalczania. Szeroki przegląd tych zagadnień’ zo­stał dokonany w pracy pt; „Typowe zagrożenia zawo­dowe” (P. Krasucki, J. Leowski, A. Rogoziński, 1973, Wyd. Związkowe CRZZ). Autorzy omawiają fizyczne, chemiczne i biologiczne szkodliwości, wskazując rów­nocześnie zasady profilaktyki. Zagadnienia te są ważne również z psychologicznego punktu widzenia, ponie­waż w pracy zawodowej niekiedy odczuwamy niepokój, nie znając rodzaju zagrożeń, jakie stwarza nam śro­dowisko robocze i często je przeceniając (lub niedoce­niając).Nadmierna obawa niektórych pracowników przed za­truciem jest niekiedy przyczyną tak zwanych pseudo- psychoz, stwierdzanych przez lekarzy przemysłowych.

DRAŻNIĄCY WPŁYW

Wiele z nich wywiera wpływ drażniący, duszący lub narkotyzujący, działając na różne funkcje psychiczne. Profilaktyka medyczna przewiduje między innymi nie­dopuszczanie osób ze schorzeniami narządów zmysłów i schorzeniami układu nerwowego do prac nara­żających na działanie związków chemicznych i uszka­dzających układ nerwowy (np. metali ciężkich, roz­puszczalników organicznych). Opracowane są już szczegółowe listy najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS) różnych substancji che­micznych szkodliwych dla człowieka. Jednak dzięki ogromnemu postępowi w dziedzinie chemii odkrywane są wciąż nowe substancje o nieznanym oddziaływaniu na organizm.

GRANICA TOLERANCJI

Osiągnięcie granicy tolerancji na działanie wysokich temperatur, która zależy zresztą od różnych czynników (np. ruchu i wilgotności powie­trza, różnic indywidualnych) wywołuje niepokój, roz­drażnienie, trudność koncentracji, utratę orientacji obok bólów głowy i osłabienia. Do innych czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy należą czynniki chemiczne, które obejmują różne trucizny przemysłowe. Toksycz­ność wielu nowych związków chemicznych, nieznanych jeszcze niedawno, a dziś coraz powszechniej stosowa­nych w przemyśle, nie jest jeszcze w pełni zbadana.

INNE CZYNNIKI

Do innych czynników fizycznych należy ha­łas, drgania, promieniowanie (np. elektromagnetyczne, pozafiołkowe, cieplne, jonizujące) i oświetlenie. Każdy z tych czynników może wywierać szkodliwy wpływ na organizm człowieka zatrudnionego na różnych stano­wiskach pracy, może być przyczyną zmęczenia, zmniej­szenia zdolności do pracy, a także przyczyną chorób zawodowych. Wiele z nich wywiera ujemny wpływ na układ nerwowy, np. hałas lub promieniowanie elek­tromagnetyczne (mikrofale). Liczne badania psychologiczne nad wpływem tempe­ratury na człowieka wykazały, że niewłaściwe warunki termiczne są ważnym czynnikiem utrudniającym opty­malizację przystosowania człowieka do środowiska pracy. Stwierdzono, że praca umysłowa i praca wyma­gająca precyzji ruchów są nejefektywniejsze w warun­kach tak zwanego komfortu cieplnego, to znaczy przy temperaturze 20—28C.